Filmrecensie | De Oost

Op 27 december 1949 maakte koningin Juliana een einde aan het Nederlandse koloniale bewind in Indonesië. Die zogeheten soevereiniteitsoverdracht is niet zonder bloedvergieten vergaan. Wat de Indonesiërs kennen als de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949), staat in Nederland te boek als de ‘politionele acties’. Waarom zou je het conflict een oorlog noemen, als het gaat om een strijd die binnen het koninkrijk plaatsvindt? Zo dacht men destijds. Hoewel er vandaag de dag nog steeds Nederlanders zijn die zullen volhouden dat er geen sprake was van een oorlog, is dit beeld sterk veranderd. De spraakmakende film De Oost laat zien dat het conflict dieper gaat dan vier jaar oorlogsgeweld. De oorlogsjaren zijn verweven met 350 jaar onderdrukking.

Deze controversiële geschiedenis wordt op een confronterende manier dichterbij gebracht in de historische dramafilm, die sinds 13 mei te zien is op Amazon Prime.

Raymond Westerling

De film volgt Johan de Vries (Martijn Lakemeier), een jonge twintiger die met een optimistische blik per boot in 1946 Indonesië binnenkomt. Eerst maakt Johan, samen met soldaten, de patrouilles op een snikheet eiland. Dagen gaan voorbij zonder dat hij de rebellen tegenkomt, waar de legerleiding zo meedogenloos over spreekt. Het duurt niet lang voordat de kijker kennismaakt met Raymond Westerling (Marwan Kenzari), de beruchte Nederlandse legerkapitein die bekend stond om zijn hardhandige optreden tegen Indonesische rebellen en guerrillastrijders. Westerling, alias ‘de Turk’ vanwege zijn Grieks-Nederlandse achtergrond, woont in een huis in de buurt van Johans basis. De jonge soldaten vertellen Johan over de geruchten rond de mysterieuze Westerling: ‘Hij is voor niemand bang.’

Ondertussen raakt Johan verbitterd wanneer zijn goede vriend, soldaat Werner, wordt doodgeschoten door een vermeende rebel. Johan raakt onder de indruk van Westerlings verhoring van deze opstandeling. Na de kennismaking besluit Westerling Johan onder zijn hoede te nemen en hem te trainen tot een strijdlustige vechter die de oorlog zal overleven. De film wisselt tussen scènes van tijdens en na de oorlog. In het naoorlogse Dordrecht zien we een verslagen en vermoeide Johan, die zijn leven weer op orde probeert te krijgen.

Eenzijdig beeld

Onder de Indonesiërs die in de film voorkomen is er een soort tweedeling. Hoewel de politionele acties werden gevoerd om de rebellen en guerrillastrijders in de kolonie uit te schakelen, worden ze nauwelijks in beeld gebracht. Afgehakte koppen van Indonesische dorpelingen en een schietpartij met de Nederlandse soldaten is het enige werk van de rebellen dat de kijker te zien krijgt. Dit draagt sterk bij aan het mysterie.

Tegelijkertijd worden de ‘onschuldige’ Indonesiërs neergezet als passieve slachtoffers die lijden onder het harde optreden van Westerling. Onschuldige boeren die door jaloerse buren op een namenlijst terechtkomen en uiteindelijk als ‘rebel’ en ‘gevaarlijk’ worden bestempeld. Hun plek op de lijst bepaalt dan ook hun lot. Dat is jammer, want het beeld dat hiermee gecreëerd wordt is leidend, met een gewelddadige Nederlander en een zielige Indonesiër. Dit geeft geen genuanceerd beeld en doet geen eer aan de veelzijdigheid van de Indonesische bevolking.

Uitnodiging tot debat

De Oost is een Hollywood-waardige film, die de kijker zeker de smaak van oorlog laat proeven. Mijn verwachtingen waren hoog, maar ze werden niet teleurgesteld. Zowel Martijn Lakemeier als Marwan Kenzari zetten geloofwaardige en pakkende personages neer. Lakemeier gaat van naïeve idealist naar meedogenloze militair, tot uiteindelijk een gebroken veteraan. Kenzari is innemend en tegelijk onheilspellend. Ook regisseur Jim Taihuttu weet de kijker geboeid te houden door het verhaal op onvoorspelbare wijze uiteen te zetten.

Wat de film ook doet is de kijker uitnodigen tot een debat. Het Nederlandse koloniale verleden blijft een kwetsbaar onderwerp. Zo getuigen de reacties op de excuses van koning Willem-Alexander aan Indonesië in 2012. Er waren vooral veel verontwaardigde reacties vanuit de kant van de veteranen van het Nederlandse koloniale leger. Zij vonden dat de excuses het geweld van Indonesische kant minimaliseerden. Al met al vond ik De Oost een geslaagde poging tot een Nederlandse versie van het Amerikaanse Vietnamgenre. Wat mij betreft is de film zeker een aanrader.

Door Rajae el Morabet Belhaj.


Jim Taihuttu: De Oost (2020)
Met o.a. Martijn Lakemeier en Marwan Kenzari
Nu te zien op Amazon Prime


Rajae el Morabet Belhaj (1998) studeert Geschiedenis aan de Universiteit Leiden, met de focus op de sociale geschiedenis van Amerika in de twintigste eeuw. Momenteel doet zij onderzoek naar de ontwikkelingen binnen het Amerikaanse medialandschap sinds de jaren 1990 omtrent protesten tegen politiegeweld, waarbij Afro-Amerkanen slachtoffers worden. 

Posts created 1085

Gerelateerde berichten

Type je zoekwoorden hierboven en druk op Enter om te zoeken. Druk ESC om te annuleren.

Terug naar boven