‘Laat uw Koninkrijk kome’ in de Schaduw van de Dom: de Utrechtse Kerk onder Nazibewind

Een onderzoek naar de pastorale, diaconale en morele houding van de Utrechtse kerk als parallelle werkelijkheid voor de Utrechtse inwoner gedurende de Tweede Wereldoorlog

Samenvatting

Deze scriptie onderzoekt het handelen van de Utrechtse kerk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanuit een top-down en bottom-up benadering wordt een beeld geschetst van de concrete reactie van de kerk op de bezetting. Bovendien staat de vraag centraal hoe deze reactie ontvangen werd door de gemeente. Doordat de kerk relatief veel bewegingsvrijheid kreeg in vergelijking met andere instituten als de overheid en hulporganisaties, konden aan de kerk verbonden geestelijken zich actiever inzetten in de Utrechtse samenleving. De kern van het onderzoek is om te analyseren hoe de kerk in deze vrijheid gehandeld heeft en of zij daarbij haar Bijbelse plicht tot pastorale, diaconale en morele zorg verstaan heeft.

De analyse is gefundeerd op literatuur- en bronnenonderzoek. Uit kerkelijke archieven, krantenartikelen en interviews met Utrechters komt een beeld van het doen en laten van de kerk duidelijk naar voren. Daaruit blijkt dat op pastoraal en diaconaal vlak geen wezenlijke discontinuïteit zichtbaar is ten opzichte van de vooroorlogse situatie. Vergelijkbare activiteiten vinden plaats en hetzelfde evangelie wordt gepredikt. Er vindt wel een kleine accentwisseling plaats, naar een discours van troost en tegelijk van hemelse macht tegenover aardse macht. Moreel gezien verzet de kerk zich tijdens de Duitse bezetting onder andere tegen de arbeidsinzet, collaborateurs in de gemeente en Jodenvervolging – al krijgt het ene onderwerp meer aandacht en praktische navolging dan het andere onderwerp. Enkele geestelijken plegen actief verzet door gelegenheid te bieden tot onderduik, al zijn dit meer de enkelen.

Dit onderzoek breekt met de gewoonte om de daden van verschillende kerkstromingen in een dorp of stad tijdens de oorlog tegen elkaar uit te zetten. Veel meer wordt een uitputtend beeld geschetst van de Utrechtse kerk over de hele breedte. In haar verscheidenheid en soms juist in haar verbinding, ook institutioneel gezien.

Geïnteresseerd geraakt en wil je meer lezen? De volledige scriptie is hier te vinden.

Bron omslagfoto: HUA, Beeldcollectie Nederlands Volksbuurtmuseum (1986), inv. nr. 437,             catalogusnummer 876760. Afbeelding van enkele wachtende mensen bij de voedseluitdeling uit de gaarkeuken gerund door de Zusters Augustinessen van St.-Monica, bij een loket van het klooster Genazzano. Een medewerkster van de Zusters controleert de meegenomen pannen (of ze wel schoon zijn?). M.A.J. van Bommel, ergens tussen november 1944 en april 1945, CC BY 4.0.


Anna van Dam (2004) is masterstudent International Relations aan de Universiteit Leiden. Ze rondde haar bachelor Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht af met deze scriptie. Tijdens haar bachelor hield zij zich enerzijds bezig met conflict resolution door NGO’s in the Global South en anderzijds met de historische relatie tussen de kerk en de (Joodse) samenleving voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze scriptie is onderdeel van deze tweede specialisatie. Bovendien droeg ze bij aan een onderzoek naar 300 jaar Joodse gemeenschap in het Gooi met een deelonderzoek naar de interactie tussen de kerk en de Joodse gemeenschap in het Gooi tussen 1900 en 1940.

Berichten gemaakt 1323

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Gerelateerde berichten

Type je zoekwoorden hierboven en druk op Enter om te zoeken. Druk ESC om te annuleren.

Terug naar boven