Walvisvaart en exotische reisbeschrijvingen in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Samenvatting
Beroemd zijn de reisbeschrijvingen van François Valentijn en Wouter Schouten over hun reizen naar ‘het Oosten’, maar minder bekend zijn de boeken over de reizen naar het verre Noorden. Binnen de Republiek van de zeventiende eeuw bloeide de walvisvaart op als een lucratieve onderneming en voeren honderden Nederlandse schepen naar de ijzige wateren rond Groenland, Spitsbergen en Nova Zembla. Aangetrokken door de waardevolle traanolie en balein die walvissen opleverden, werden deze dieren de prooi van de Nederlandse zeevaarders. Naast scheepsjournalen en handelsregisters verscheen er een rijke reeks reisbeschrijvingen over de walvisvaart in het Arctische gebied. Deze teksten zijn tot nu toe nauwelijks bestudeerd, terwijl de reisliteratuur van de VOC en WIC al uitvoerig aandacht heeft gekregen.
Dit paper onderzoekt zes van dergelijke reisbeschrijvingen uit de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam en gaat na hoe deze boeken passen binnen het bredere genre van exotische literatuur. Aan de hand van onder andere titelpagina’s, gravures en de rol van auteur en redacteur wordt aangetoond dat deze werken zowel een informatieve als een vermakelijke functie vervulden. Vooral de toegevoegde kaarten en uitvouwbare prenten van dieren en landschappen spelen in op de fascinatie voor het onbekende. Zo bieden deze boeken over de walvisvaart niet alleen een venster op de ijzige wereld van de Arctische jacht, maar ook op de leescultuur en nieuwsgierigheid van de vroegmoderne lezer.
Geïnteresseerd geraakt en wil je meer lezen? De volledige paper is hier te vinden.
Bron omslagfoto: Abraham Storck, Walvisvaarders op jacht bij de kust van Spitsbergen, ca. 1690, Collectie het Scheepvaartmuseum Amsterdam, 2010.2102.
Jildou Dijkstra (MA Boekwetenschap) specialiseert zich in middeleeuwse manuscripten en vroegmoderne drukken, met als scriptieonderwerp uroscopische traktaten in zestiende-eeuwse medische boeken. Haar interesses liggen bij de culturele, stedelijke, koloniale en medische geschiedenis van de late middeleeuwen en vroegmoderne periode, en ze heeft in het bijzonder affiniteit met materialiteit en historische bronnen. Daarnaast is ze studentbestuurslid van de Nederlandse Boekhistorische Vereniging (NBV).
