Op school krijgen sommige leerlingen het al te horen tijdens de geschiedenisles: doordat het weer niet top zou zijn, werd D-day een dag uitgesteld. Wie interesse heeft in het diepere verhaal, wordt door regisseur Anthony Maras in de film Pressure meegenomen in de 72 uur die aan D-day voorafgingen. Met kanonnen Brendan Fraser in de rol van generaal Eisenhower en Andrew Scott als meteoroloog James Stagg, wordt het verhaal verteld van Eisenhower’s grootste dilemma: moest hij de mening van zijn meteoroloog in de wind slaan en D-day door laten gaan, of moest hij de beslissing nemen om het uit te stellen?
Een toneelstuk
Maras’ Pressure is gebaseerd op een door David Haig geschreven toneelstuk uit 2014. Haig werd door het Royal Lyceum Theatre in Edinburgh gevraagd om een toneelstuk te schrijven, waarop Haig ervoor koos om in het dilemma rond D-day te duiken. Het stuk was zo succesvol dat het in 2018 zelfs een West-End-productie werd (Het Europese Broadway in Londen) en op de 75e verjaardag van D-Day in 2019 voor koningin Elizabeth werd opgevoerd. Samen met regisseur Anthony Maras schreef David Haig het scenario voor de film.
Het verhaal
In Pressure wordt het dilemma betreffende D-day verteld aan de hand van het verhaal van Group Captain James Stagg, een van de meest succesvolle Britse meteorologen. Stagg wordt opgeroepen voor militaire dienst en krijgt een wel erg specifieke opdracht van generaal Eisenhower in eigen persoon. Eisenhower wil dat Stagg hem een weersvoorspelling geeft voor de grootste militaire invasie uit de geschiedenis. Als het weer namelijk niet geschikt is, kan de hele invasie mislukken. Eisenhowers vaste meteoroloog, Irving Krick, had hem nog nooit in de steek gelaten, maar Churchill had Stagg aanbevolen als de beste meteoroloog van Groot-Brittannië. Nadat de oefenoperatie voor D-day, beter bekend als ‘Exercise Tiger’, volledig in de soep was gelopen, wilde het hoogcommando niets aan het toeval overlaten. Tijdens ‘Exercise Tiger’ waren minstens 749 militairen om het leven gekomen. Door fouten in de communicatie hadden de geallieerden het vuur geopend op hun eigen mensen. Nog eens zo’n slachting moest absoluut voorkomen worden.
Na het verzamelen van de benodigde data komen de twee meteorologen lijnrecht tegenover elkaar te staan. Krick, die gebruikmaakt van eerder geziene patronen, zegt dat de hemel op D-Day helderblauw zal zijn. Stagg daarentegen voorspelt dat er een storm op zee zal komen die de geallieerden zal wegvagen als D-day doorgaat. Eisenhower staat hiermee voor de moeilijkste keuze uit zijn carrière: volgt hij de vertrouwde voorspelling van Krick, of vertrouwt hij op de afwijkende voorspelling van Stagg?
Huiswerk goed gedaan
De beste historische films zijn de films waarbij het productieteam goed zijn huiswerk heeft gedaan. Het productieteam én de cast kwamen voor deze film goed beslagen ten ijs. Brendan Fraser dook, op het moment dat hij hoorde dat hij als Eisenhower was gecast, in alle biografieën over de man die hij kon vinden. Tot op de laatste draaidag bleef hij de biografieën doorlezen, zodat hij extra karaktertrekjes aan zijn personage kon toevoegen en het personage zo nog sprekender kon maken.
Het productieteam gebruikte echt archiefmateriaal, maakte exacte replica’s van de weerkaarten die in de voorspellingen voor D-day zijn gebruikt en had zelfs experts ingehuurd om cast en crew te trainen in het gebruiken van alle instrumenten waarmee in de jaren 1940 het weer werd voorspeld. Hierdoor duik je als kijker echt in de achtergrond van het proces dat nodig was om D-day realiteit te maken. Je leert hoe significant het weer kan zijn in het maken van een keuze met gigantische gevolgen.
Een bijzonder feit is dat zonder het te weten, de kleinzoon van de echte James Stagg was ingehuurd als archief-editor. Pas tijdens de opnames kwam men hierachter.
Toch kan een kritische noot niet ontbreken. De vrouw van Stagg was net zoals in de film zwanger toen haar man naar het hoofdkwartier van de geallieerden vertrok. De omstandigheden waarin zij in de film verkeert, wijken echter af van de werkelijkheid. Ook de Noorse meteoroloog Sverre Petterssen, die naar verluidt de belangrijke invloed op Eisenhower heeft gehad bij het uitstellen van D-Day, komt niet voor in de film. Dit opent wel de mogelijkheid om de nodige vragen te stellen over de film en het achterliggende doel. Gaat het de producenten meer om vermaak, of om een accurate weergave van de 72 uur voor D-day? Als dit laatste het doel was, dan is dit niet goed uit de verf gekomen. De realiteit van een gebeurtenis moet altijd voorrang hebben boven dramatisering om de film meer “kijkbaar” te maken.
Een fijne samensmelting
Los van een paar kritische noten kan Pressure worden gezien als een film die geschikt is voor menig liefhebber van films over de Tweede Wereldoorlog. De film verzuipt niet in meteorologisch jargon, waardoor het verhaal goed te volgen is. Verder is de film niet waar een kijker naar zoekt wanneer die een 100% correcte weergave wil van de 72 uur voor D-day. Los daarvan zorgt het door het productieteam gedane werk dat alle componenten voor een spannende film samenkomen; de cast heeft training gehad in de apparatuur van die tijd en de getalenteerde cast zorgt dat de film sterk staat. De toegevoegde archiefbeelden geven het idee dat het achterliggende doel was om van de film een zo correct mogelijke weergave van de realiteit te maken, al doet dit wel de vraag opduiken: waarom is ervoor gekozen om bepaalde delen toch te dramatiseren?
De kracht van de film ligt in het morele dilemma van Eisenhower. Wat is immers de beste keuze om te maken? Luisteren naar de man die je nog nooit heeft teleurgesteld, of naar de man die je niet goed kent, zodat alles niet mislukt? Dit dilemma sluit aan bij een van de oorspronkelijke doelen van geschiedenisonderwijs: hen die geschiedenis bestuderen niet alleen kennis laten opdoen, maar hen ook leren onderscheid te laten maken tussen goed en kwaad, en ze na te laten denken over morele kwesties. Door het dilemma van Eisenhower centraal te stellen, wordt de kijker niet alleen rijker in historische kennis, maar ook aan het denken gezet over hoe de geschiedenis bekeken moet worden. Dit maakt de film Pressure een sterke film, al mag je als kijker de kwestie van de precieze correctheid niet verwaarlozen.
Monica Dieleman (1998) is geschiedenisdocent en afgestudeerd aan de Universiteit van Leiden in de master Europese geschiedenis. Ze schreef haar masterscriptie over de rol van gender in heksenvervolgingen in de Lage Landen en verslindt in haar vrije tijd elk boek dat ze in haar handen kan krijgen. Verder reist Monica graag en probeert ze de huidige popcultuur te vermengen met haar onderwijspraktijk.
