Iedere literatuurliefhebber weet dat niet elk boek ons even lang bijblijft. Maar soms is er een verhaal waarvan de zinnen zwieren, de taal betovert en het verhaal zo meeslepend is dat je er nog vaak aan terug zult denken. Voor mij is Tandenjager zo’n boek gebleken. Auteur Auke Hulst schreef eerder al zeven romans en vijf reisboeken. De werken En ik herinner me Titus Broederland (2016), Motel Songs (2017) en Zoeklicht op het gazon (2018) vielen in de prijzen. Met Tandenjager bewijst Hulst opnieuw een begaafde auteur te zijn.
In de sporen van de Grande Armée
In Tandenjager volgen we Vos Jacobz, een lijkendief van het laagste allooi, die de slagvelden van de Napoleontische Oorlogen afstruint op zoek naar gave tanden van jonge gesneuvelden. Na de slag bij Quatre Bras stuit hij op het perfecte gebit van de adelijke Amadeo d’Isenbard en besluit hij dit voor zichzelf te houden.
Gedreven door een diep verlangen om zijn sociale klasse te ontstijgen, verruilt Vos zijn rotte gebit, dat bijna symbool staat voor zijn afkomst, voor dat van de adellijke tanden van d’Isenbard. Wat volgt is een innerlijke strijd: kan hij zijn klasse daadwerkelijk ontstijgen? En hoe ver treed je buiten jezelf om erbij te horen? Via de brieven die hij bij d’Isenbard vindt, komt hij op het spoor van markiezin Margeaux — een vrouw die hij, gewapend met zijn nieuwe gebit en verworven rijkdom, zal proberen te verleiden.
Ondanks zijn gebrek aan opleiding en geringe afkomst weet Vos zich met sluwheid, doorzettingsvermogen en welbespraaktheid een weg te banen naar haar wereld. Maar dan wordt hij echt verliefd op haar. Hoe ver reikt liefde nog wanneer je niet kan zijn wie je bent en niet bent wie je wil zijn?
Klassenstrijd en identiteit
Sociale mobiliteit en de kloof tussen arm en rijk vormen de kernthema’s van deze roman. En die worden op een prachtige manier uiteengezet. Zo probeert Vos koste wat kost zijn armoedige bestaan te ontvluchten, terwijl d’Isenbard juist niets meer moet hebben van de elitaire positie van zijn familie. Ondanks de vele misstanden en kritische reflecties zal de adellijke Margeaux daarentegen haar klasse nooit verloochenen.
De achttiende- en negentiende-eeuwse setting in Tandenjager leent zich ontzettend goed voor deze thema’s, die in dit historische tijdperk nog zoveel meer kunnen worden uitvergroot. Ik kon niet verhelpen dat dit boek me in sommige opzichten zowel deed denken aan De Graaf van Monte Cristo (1844) van Alexandre Dumas als aan Misdaad en Straf (1866) van Fjodor Dostojewski. Het is de ambiance van negentiende-eeuws Europa, van de verheven adel en de arme sloebers, alsmede de psychologische diepgang en de innerlijke strijd die zich bij de protagonisten afspeelt.
Een Gothic novel met literaire diepgang
Alsof het verhaal nog niet duister genoeg is, krijgt het een extra macabere wending wanneer blijkt dat Margeaux en d’Isenbard niet zijn wie ze lijken. Deze onverwachte draai voelt achteraf onvermijdelijk: subtiele hints vallen als puzzelstukjes op hun plek en geven het verhaal een extra symbolische lading.
Hulst speelt bovendien knap met tijdlijnen en perspectieven. Hij weet de juiste hoeveelheid spanning op te bouwen en je waar nodig nog in het ongewisse te laten. De brieven en dagboeken die hij gebruikt om dit te bereiken, behoren tot mijn favoriete delen, waarin de gedachten van Vos, d’Isenbard en Margeaux uiteen worden gezet.
Wat Tandenjager uiteindelijk echt bijzonder maakt, zijn de prachtige, gelaagde zinnen, de rijke symboliek en een juiste hoeveelheid complexiteit. In zijn verantwoording verwijst Hulst naar een indrukwekkende lijst van literaire grootheden zoals Shakespeare, Hemingway, Kant en Edgar Allan Poe. Het is het bewijs dat Hulst over de literaire kennis beschikt die nodig was om dit boek te schrijven. Tandenjager is daarmee niet alleen een spannend en duister verhaal, maar ook een roman die uitnodigt tot herlezen — en die je nog lang zal bijblijven.
Luc Meijboom studeerde Colonial and Global History met een specialisatie in Maritime History aan de Universiteit van Leiden. Hij publiceerde eerder over opstanden aan boord van Zeeuwse slavenschepen, de rol van de Staatse Vloot bij slavenhandel en slavernij en is coauteur van het boek ‘Nijmegen & Slavernij: Publiek bestuur en persoonlijk profijt, 1596–1873 (Nijmegen 2025)’. Tegenwoordig werkt hij met veel plezier bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.
