Tenzij je de afgelopen zomer onder een steen hebt geleefd, is alle hype rondom Christopher Nolans The Odyssey je vast niet ontgaan. Met een gigantisch budget, een sterrencast om u tegen te zeggen en de belofte van een episch verhaal lijkt de film bijna gemaakt om hoge verwachtingen te scheppen. Hoewel ik historica ben, zit ik niet diep in de Griekse mythologie. Dat bleek achteraf eigenlijk best fijn. Ik ging redelijk blanco de film in en kende het verhaal van Odysseus nauwelijks. Waar Nolans vorige film Oppenheimer (2023) me na afloop nog even met een zwaar hoofd achterliet, is The Odyssey een heel ander soort ervaring: minder intens, maar vooral groots en spectaculair. Ik was behoorlijk onder de indruk van Oppenheimer en stapte de bioscoop dan ook met hoge verwachtingen in. De vraag was alleen: weet Nolan die verwachtingen opnieuw waar te maken?
Het verhaal van Homerus
The Odyssey vertelt het verhaal van Odysseus (Matt Damon), koning van Ithaka, die na de Trojaanse Oorlog aan een lange en gevaarlijke reis naar huis begint. Onderweg wordt hij geconfronteerd met talloze obstakels, waaronder monsters, goden en verleidingen, terwijl hij probeert terug te keren naar zijn vrouw Penelope (Anne Hathaway) en zoon Telemachus (Tom Holland). Nolan baseert zijn film op het klassieke epos van Homerus, maar geeft het verhaal een moderne en grootschalige vorm. Daarbij gebruikt hij een niet-lineaire vertelstructuur, waardoor gebeurtenissen uit Odysseus’ reis en verleden door elkaar heen worden verteld.
Een sterrencast met een keerzijde
Zoals we van Nolan gewend zijn, beschikt The Odyssey over een grote cast vol bekende Hollywoodnamen. Matt Damon speelt Odysseus, met Anne Hathaway als Penelope en Tom Holland als Telemachus, terwijl ook Robert Pattinson, Zendaya, Lupita Nyong’o en Charlize Theron voorbijkomen. Hoewel al deze grote namen de film een zekere allure geven, werkt de enorme cast soms juist tegen. Er is simpelweg te weinig tijd om alle belangrijke personages én hun acteurs voldoende ruimte te geven. Tot op heden ben ik bijvoorbeeld niet veel wijzer geworden over de rol van de nimf Kalypso (Charlize Theron). Mijn voorstel? Een trilogie, zoals Nolan eerder deed met zijn Batman-films, had het verhaal en de personages wellicht meer recht kunnen doen. Daarnaast bleef ik me afvragen waarom vrijwel iedereen met een Amerikaans accent spreekt. Ondanks het sterke scenario, de uitstekende acteurs, de indrukwekkende regie en het enorme budget, voelt The Odyssey daardoor soms als een erg Amerikaanse interpretatie van Homers epos, met relatief weinig verbinding met de oorspronkelijke Griekse bron.
Woke, whitewashing en de dubbele standaard
Er was veel te doen om de keuze voor Lupita Nyong’o als Helena van Troje. Er ontstond veel online ophef rondom de casting van Nyong’o als Helena van Troje en dit uitte zich voornamelijk in een felle discussie over etniciteit en historische accuraatheid. Volgens critici, met name prominente rechtse commentatoren en cultuurcritici, waaronder Elon Musk, was de keuze voor een zwarte actrice niet gepast voor een van oorsprong wit personage uit de Europese literatuur. Hier ben ik het uitermate niet mee eens. Helena van Troje is geen historisch persoon, maar een mythologisch personage, dat volgens de mythe zelfs uit een ei werd geboren. Klassieke verhalen zijn universeel en worden door elke generatie opnieuw en divers geïnterpreteerd. Dat mag. Daarnaast moet er ook gewezen worden op de dubbele standaard in Hollywood. Ook hier worden witte acteurs zoals Matt Damon en Tom Holland gecast in grote rollen in deze Griekse vertelling. Geen van de Amerikaanse en Britse acteurs in de hoofdrollen is Grieks. Integendeel, ze zijn Angelsaksisch. In mijn ogen toont dit dat de ophef niet ging over cultuurbewaking of geografie, maar puur over huidskleur. Witte acteurs die niet-witte of Zuid-Europese rollen aannemen, worden geaccepteerd als ‘universeel’, terwijl zwarte acteurs in dezelfde context worden beschuldigd van een politieke agenda (oftewel, te woke). Om een paar voorbeelden te noemen: Elizabeth Taylor als Cleopatra (1963), Jake Gyllenhaal als de Prins van Perzië (Prince of Persia, 2010), Scarlett Johansson als Motoko Kusanagi (Ghost in the Shell, 2017) en Jacob Elordi als Heathcliff (Wuthering Heights, 2026) om maar een paar voorbeelden te noemen.
Een visueel meesterwerk
Niemand minder dan de Nederlandse cinematograaf Hoyte van Hoytema nam de klus op zich. Hij heeft in 2024 nog de felbegeerde Oscar voor Beste Camerawerk gewonnen voor zijn werk in Oppenheimer. Kortom, hij verdient voor zijn werk in The Odyssey opnieuw alle lof. De cinematografie van The Odyssey is groots en indrukwekkend, wat goed past bij het epische karakter van het verhaal. De uitgestrekte Griekse landschappen, de zee en de grote actiescènes worden op een spectaculaire manier in beeld gebracht. Nolan maakte daarbij veel gebruik van IMAX-camera’s, waardoor de beelden bijzonder gedetailleerd en groots aanvoelen. Tegelijkertijd gebruikt de film ook donkere en sobere kleuren tijdens meer persoonlijke of dreigende momenten. Het contrast tussen de overweldigende natuur en de relatief kleine figuur van Odysseus benadrukt hoe machteloos hij soms is tegenover de wereld om hem heen. Hierdoor voelt zijn reis letterlijk en figuurlijk enorm aan.
The Odyssey is een groots, ambitieus en bovenal indrukwekkend bioscoopavontuur dat laat zien waarom Nolan tot de meest invloedrijke regisseurs van zijn generatie behoort. Mijn enige echte kritiek is het gebruik van Amerikaanse accenten en moderne uitdrukkingen, die me op sommige momenten uit de historische setting haalden. Juist bij een verhaal dat zo sterk verbonden is met de Griekse cultuur had ik toch graag meer authenticiteit gezien, bijvoorbeeld door acteurs met een achtergrond uit de culturen die worden verbeeld. Desondanks durf ik er nu al op te wedden dat The Odyssey bij de volgende Oscareditie meerdere nominaties in de wacht sleept. Wie na de film verder wil duiken in de wereld van de Griekse mythologie, kan bovendien Troy (2004) en The Return (2024) op de kijklijst zetten: twee heel verschillende interpretaties van deze klassieke verhalen.
Rajae el Morabet Belhaj (1998) heeft de research master History: Cities, Migration and Global Interdependence aan de Universiteit Leiden afgerond, waar ze zich heeft gespecialiseerd in raciale betrekkingen in de Amerikaanse samenleving in historisch perspectief. Haar onderzoek hield zich met name bezig met hoe maatschappelijke vraagstukken in films werden neergezet, met een speciale focus op de popcultuur en Amerikaanse mainstreamfilms. Momenteel is zij werkzaam als MEDIA-adviseur bij Creative Europe Desk, waar zij AV-professionals voorziet van advies over financieringsmogelijkheden bij het Creative Europe-programma.
